ለምን Bitcoin?

ጠባቂው እምቢ ሲል

በኦክቶበር 2020 ለ#EndSARS ተቃዋሚዎች ገንዘብ ያሰባስብ የነበረው የናይጄሪያው Feminist Coalition የልገሳ ሂሳቡ ታገደበት እና የክፍያ ሊንኩ ተቋረጠበት፤ በማግስቱም Bitcoin መቀበል ጀመረ። ምንም ጥፋት አልሰሩም ነበር። መዝገቡን የሚቆጣጠረው ሌላ አካል ነበር። ሰንጠረዡ የገንዘብ ስርዓቱ ተራ ሰዎችን የሚጎዳባቸውን አስራ አንድ መንገዶች እና Bitcoin በእያንዳንዱ ላይ የሚያመጣውን ለውጥ ያሳያል።

አካላዊ ይዞታ እና ዲጂታል መዝገቦች

በአካላዊ ጥሬ ገንዘብ ወይም በወርቅ፣ ንብረቱን በእጅ መስጠት የጋራ የሂሳብ መዝገብ ሳያስፈልግ ይዞታን ያስተላልፋል። የዲጂታል ሂሳብ ገንዘብ ግን የቀሪ ሂሳብ መዝገብ እና ማን ሊቀይረው እንደሚችል የሚወስኑ ህጎች ያስፈልጉታል። ባንኮች እነዚህን መዝገቦች ይይዛሉ። Bitcoin ደግሞ ይበልጥ ውስን የሆነ ችግርን ይፈታል፦ በመዝገቡ ላይ ለአንድ ተቋም ብቸኛ ስልጣን ሳይሰጡ የትኞቹ ዲጂታል ውጤቶች (outputs) ጥቅም ላይ እንደዋሉ መስማማት።

አቅርቦቱን ማን ይቆጣጠረዋል፦ የብድር ፈጠራ

ፊያት (Fiat) ገንዘብ በማዕከላዊ ባንክ ብቻ የሚታተም አይደለም። አብዛኛው አዲስ ገንዘብ የሚፈጠረው የንግድ ባንኮች ብድር ሲሰጡ ነው፦ ብድር ተቀማጭ ገንዘብን ይፈጥራል፣ ያ ተቀማጭ ገንዘብ ደግሞ ጥቅም ላይ ሊውል የሚችል ገንዘብ ነው። ማዕከላዊ ባንኮች ይህንን በወለድ ምጣኔ፣ በመጠባበቂያ ክምችት እና በንብረት ግዥዎች ይመሩታል። አቅርቦቱ በባህሪው ተለጣጭ ስለሆነ ከሸቀጦች እና አገልግሎቶች በበለጠ ፍጥነት ሊያድግ ይችላል፤ አዲሱም ገንዘብ ከሌሎች ቀድሞ ለተወሰኑ ሰዎች ይደርሳል። በዚያ ገንዘብ የሚቆጥቡ ሰዎች በመግዛት አቅም መቀነስ ምክንያት የዚህን መስፋፋት ዋጋ ይከፍላሉ።

ወርቅ የአቅርቦት ውስንነትን ፈትቷል፣ ዲጂታል የክፍያ እልባትን ግን አልፈታም

ወርቅ ለማምረት አዳጋችና ዘላቂ በመሆኑ ለዘመናት ጥሩ ገንዘብ ሆኖ አገልግሏል። ነገር ግን ወርቅ ከባድ፣ ለማጓጓዝ ብዙ ወጪ የሚጠይቅ እና በእያንዳንዱ ክፍያ ወቅት ጥራቱን ለማረጋገጥ ውድ ነው። በስፋት ጥቅም ላይ ሲውል፣ ሰዎች በምትኩ የወረቀት ሰነዶችንና የባንክ ሂሳቦችን ተጠቀሙ። ይህም ከቦታ ወደ ቦታ የማንቀሳቀስና የማረጋገጥ ችግርን የፈታ ቢሆንም፣ ጠባቂ (gatekeeper) እንዲኖር አድርጓል፤ አሁን አንድ አካል ወርቁን ይይዛል፣ እንዲሁም ከያዘው ማዕድን በላይ የይገባኛል ሰነዶችን ማውጣት ይችላል። ገንዘብ በዳታቤዝ ውስጥ የሚመዘገብ ቀሪ ሂሳብ ከሆነ በኋላ፣ መዝገቡን የሚቆጣጠረው አካል እንደገና ሙሉ ሥልጣኑን ይይዛል።

አንድን ገንዘብ ሁለት ጊዜ የማውጣት ችግር

ዲጂታል ገንዘብ የመገልበጥ (copying) ችግር አለበት። ገንዘብ ዳታ ብቻ ከሆነ፣ አንድ ሰው ተመሳሳይ ሳንቲም ለሁለት ሰዎች እንዳይልክ ምን ያግደዋል? የተለመደው መልስ አንድ ዋና መዝገብ የሚይዝና ሁለተኛውን ክፍያ ውድቅ የሚያደርግ የታመነ ሦስተኛ ወገን መኖር ነው። ሳይፈርፐንኮች (cypherpunks) ያንን ሦስተኛ ወገን ለማስቀረት ለአሥርተ ዓመታት ሞክረዋል። በ2008 የBitcoin ነጭ ወረቀት (whitepaper) የተለየ መልስ አቀረበ፦ እያንዳንዱን ግብይት ይፋ ማድረግ፣ ብዙ ነፃ ኮምፒውተሮች ተመሳሳይ ደንቦችን እንዲያረጋግጡ መፍቀድ እና በሥራ ማረጋገጫ (proof of work) አማካኝነት ታሪክን እንደገና መጻፍ ውድ ማድረግ። በ3 ጃንዋሪ 2009 ማይን የተደረገው የመጀመሪያው ብሎክ የዚያን ዕለት የTimes ጋዜጣ ዋና ርዕስ ይዟል፦ “Chancellor on brink of second bailout for banks.”

የBitcoin አስፈላጊነት ምክንያቶች

አራት ባህሪያት የBitcoinን አስፈላጊነት ያሳያሉ። አውታረ መረቡ ከጃንዋሪ 2009 ጀምሮ በእነዚህ ባህሪያት ላይ ተመሥርቶ ያለማቋረጥና ድንበር ሳይገድበው ክፍያዎችን እያፈጸመ ይገኛል።

• ቋሚ እና የሚገመት አቅርቦት። 21 ሚሊዮን BTC፤ የሚወጣው አዲስ መጠን በይፋዊ የጊዜ ሰሌዳ መሠረት በየአራት ዓመቱ ገደማ በግማሽ ይቀንሳል። ምንም ኮሚቴ ለእርስዎ ሊቀይረው አይችልም፣ ማንኛውም ሰውም ሊያረጋግጠው ይችላል።
• ለማንኛውም ሰው ክፍት የሆነ። የሂሳብ ማፅደቅ፣ የመታወቂያ ምርመራ ወይም ዝቅተኛው ተቀማጭ ገንዘብ አያስፈልግም። ስልክ፣ የኢንተርኔት ግንኙነት እና ቁልፍ ብቻ በቂ ናቸው።
• ለማገድ አስቸጋሪ። ትክክለኛ ግብይት የባንክ ፈቃድ አያስፈልገውም። በየአህጉሩ ያሉ ኖዶች ያስተላልፉታል፣ እሱን የሚዘልል ማይነር ደግሞ ክፍያውን ለሌላ ይተዋል።
• የሚረጋገጥ እንጂ በቃል ኪዳን ላይ ያልተመሠረተ። ሙሉ ኖድ ፊርማዎቹን፣ ወጪ የተደረጉትን ሳንቲሞች እና የተፈጠሩትን ሳንቲሞች በራሱ ማረጋገጥ ይችላል፤ ስለዚህ እርስዎ የሌላን ኦዲት ማመን አይጠበቅብዎትም፣ የራስዎን ሙሉ ኖድ ማስኬድ ይችላሉ።

የእምነት ሞዴሉ እንዴት እንደሚቀየር

Bitcoin እምነትን አያስወግድም፤ አቅጣጫውን ይቀይረዋል እንጂ። አሁንም ክሪፕቶግራፊውን፣ መሣሪያዎን፣ የሚጠቀሙበትን ኮድ እና ደንቦቹ እንዲጠበቁ የሚያደርገውን የኢኮኖሚ አብላጫ ድምፅ ያምናሉ። ከእንግዲህ የማያስፈልግዎት ግብይት ለመፈጸም የአንድ ተቋም ፈቃድ መጠየቅ ነው። ይህ እውነተኛ ልዩነት ነው፣ ነገር ግን “trustless” (እምነት የማይጠይቅ) የሚለው አገላለጽ አጭር መግለጫ ነው፦ ኖድ የማያስኬድና ቁልፎቹን በምንዛሪ ተቋም (exchange) ላይ የሚያስቀምጥ ተጠቃሚ ሰንሰለቱን እያረጋገጠ ሳይሆን አንድን ኩባንያ እያመነ ነው።