Parayı saklamaya değer kılan nedir?

Para nedir?

Para, bir topluluk veya ekonomi içinde mal, hizmet ve borçların ödenmesinde genel olarak kabul edilen şeydir. Doğrudan takas ayarlamak zorunda kalmadan bir kişiye satış yapıp başka bir kişiden alışveriş yapmanızı sağlar.

US$60 kazandığınızı, US$5 tutarındaki iki öğle yemeğini karşılaştırdığınızı ve ardından gelecek hafta için US$10 ayırdığınızı düşünün. Aynı para üç farklı işlev görüyor:

Bunlar, bir şeyin kusursuz olup olmadığını belirleyen bir tanım değil, işlevlerdir. Bir şeyi harcamak kolay olsa da o şey satın alma gücünü kaybedebilir. Değerli bir koleksiyon nesnesi, para olarak yaygın biçimde kabul edilmeden de serveti koruyabilir.

Örneklerde açıklama amacıyla ABD doları kullanılmıştır; aynı sorular her para birimi için geçerlidir. ECB'nin para ve işlevleri hakkındaki açıklamasını okuyun.

Hangi özellikler iyi bir para oluşturur?

İşlevler paranın ne yaptığını açıklar. Bu özellikler ise paranın bu işlevleri ne kadar iyi yerine getirdiğini anlamaya yardımcı olur. Özelliklerin önemi ödemeye, yere ve zaman aralığına göre değişir.

Bir şeyin kıt olması tek başına onu para yapmaz. Eşsiz bir çizim, kimse onu satın almak istemese de kıt olabilir. Sınırlı arz ancak talep, kullanışlılık ve kabul görme ile birlikte önem taşır.

Değer

Ekonomide değer, bir nesnenin içinde saklı duran ve ölçülmeyi bekleyen özsel bir fiziksel özellik değildir. Değer, değerlendirme yapan bir insan zihni ile kıt bir mal arasındaki ilişkidir. Bir şey, ancak bir bireyin onun belirli bir istek veya ihtiyacı karşılayabileceğine inandığı ölçüde değerlidir.

“Değer, dolayısıyla malların doğasında bulunan bir şey, onların bir özelliği ya da kendi başına var olan bağımsız bir şey değildir. Değer, iktisadi davranan insanların, ellerindeki malların yaşamlarını ve refahlarını sürdürmeleri açısından önemi hakkında vardıkları bir yargıdır. Bu nedenle değer, insanların bilincinin dışında var olmaz.”

Menger'in anlatmak istediği, değerin bir nesnede ölçebileceğiniz fiziksel bir özellik olmadığıdır. Değer, onu isteyen insanların zihnindedir. Aynı bardak su, bir nehrin yanında pek az, çölde ise çok değerlidir; oysa suyun kendisi değişmemiştir.

Bir parayı kimin kontrol ettiği bu yüzden önemlidir. Arzı bir kararla değiştirilebilen bir para, onu elinde tutanları karar veren kişinin değerlendirmesine bağımlı kılar. İlerleyen bölümlerde bunu aklınızda tutun.

İleri okumalar: Carl Menger, Principles of Economics · Carl Menger, On the Origins of Money · F. A. Hayek, “The Use of Knowledge in Society” · Ludwig von Mises, “Economic Calculation in the Socialist Commonwealth” · Saifedean Ammous, Principles of Economics

Değerini ne belirler?

• Kabul görme ve ağ etkileri Daha fazla insan kabul ettikçe kullanışlılığı artar.
• Arz ve talep Değer, hem mevcut arza hem de insanların ne kadarını ellerinde tutmak veya harcamak istediğine bağlıdır. Bir arz kuralı gelecekteki talebi belirleyemez.
• Güven İnsanlar, kullanılabilir ve kabul görür durumda kalıp kalmayacağını değerlendirir.
• Kurumlar Yasalar, vergiler, bankacılık sistemleri ve ödeme altyapısı kullanımını destekleyebilir.
• Mevcut mal ve hizmetler Satın alma gücü, paranın gerçekte neleri satın alabileceğiyle ilgilidir.

Para yaratmak tek başına daha fazla gıda, konut veya beceri yaratmaz. Kredi üretimi finanse edebilir, ancak bunları üretmek yine de kaynak ve emek gerektirir.

Onu kim kontrol eder ve neye güvenmeniz gerekir?

Merkez bankası banknotu, doğrudan elinizde tutup devredebileceğiniz bir merkez bankası yükümlülüğüdür. Banka mevduatı ise ticari bir bankanın size borçlu olduğu paradır: sizin varlığınız ve bankanın yükümlülüğüdür. Doğrudan elde tutulan bir altın külçesi ve anahtarlarını kendinizin sakladığı bitcoin, bir ihraççının geri ödeme vaadi değildir.

Ticari bankalar kredi verdiklerinde mevduat yaratır; kredi anaparasının geri ödenmesi mevduat parasını azaltır. Sermaye, likidite, düzenlemeler, kredi talebi ve para politikası kredi vermeyi sınırlar. Esnek bir arz, bankaların sınırsız kredi verebileceği anlamına gelmez. İngiltere Merkez Bankası bunun nasıl işlediğini açıklıyor.

Para biçimlerini karşılaştırmadan önce şu soruları sorun:

• Kim daha fazla ihraç edebilir veya kuralları değiştirebilir?
• Kim bir ödemeye izin verebilir, onu engelleyebilir, geri alabilir veya dondurabilir?
• Onu doğrudan siz mi tutuyorsunuz, yoksa bir saklama kuruluşu size onu borçlu mu?
• Bir banka, saklama kuruluşu, ağ veya cihaz arızalanırsa ne olur?
• İşlemler ne kadar gizlidir?
• Hatalar düzeltilebilir veya kaybedilen erişim geri kazanılabilir mi ve bu süreci kim kontrol eder?

Kontrol, beraberinde ödünleşimler getirir. Hesap erişimini geri sağlayabilen bir hizmet sağlayıcı, hesabı dondurabilir de. Doğrudan kontrol bu bağımlılığı azaltır, ancak anahtarların korunmasını ve erişimin geri kazanılmasını sizin sorumluluğunuza bırakır. Cüzdanları, saklamayı ve erişimi geri kazanmayı keşfedin.

Sansüre direnç, bir aracının izin verip vermeyeceğine karar vermesine gerek kalmadan geçerli bir ödeme yapabilmek demektir. Direnç, ağ kısıtlamalarına, el koymaya veya zorlamaya karşı bağışıklık anlamına gelmez.

Karışıklığı önleyen beş ayrım

• Para ve servet Para, kişinin varlıklarının bir parçasıdır; servet ise borçlar hesaba katıldıktan sonra mülk ve üretim ekipmanları gibi şeyleri de kapsar.
• Para ve ödeme altyapıları Banka transferi parayı taşır; transfer sistemi paranın kendisi değildir. İtibari para ödemelerinin nasıl gerçekleştiğini keşfedin.
• Fiyat ve satın alma gücü Fiyat, bir şeyin ne kadar paraya mal olduğunu; satın alma gücü ise belirli bir miktar paranın neleri satın alabileceğini gösterir.
• Para arzı enflasyonu ve fiyat enflasyonu Para birimlerinin sayısının artması ile tüketici fiyatlarının yükselmesi ilişkilidir, ancak aynı şey değildir. Enflasyonu ve satın alma gücünü keşfedin. Ardından çalışma hayatınızın saat cinsinden nasıl fiyatlandığını görün.
• İyi yatırım ve iyi para Bir şey değer kazanırken onu harcamak veya başka şeyleri onunla fiyatlandırmak zor olabilir.

Ödünleşimleri açıklamak ve neye güvenmeniz gerektiğini belirlemek için aşağıdaki karşılaştırmaları kullanın. Ardından sonraki üç öz değerlendirmeyi deneyin. İmzalama anahtarları ve düğümler gibi terimler için sözlüğü kullanın.

Devam etmeden önce deneyin

Her açıklamayı açmadan önce sesli olarak veya kâğıda yanıtlayın. Amaç, herkes için geçerli tek bir kazanan seçmek değil, bir ödünleşimi açıklamaktır.

1. Bir mağaza her şeyi ABD doları üzerinden fiyatlandırıyor, ancak güncel döviz kuru üzerinden Bitcoin kabul ediyor. Hangi hesap birimini kullanıyor?
   Fiyatlandırma örneğini kontrol edin

   Hesap birimi ABD dolarıdır: fiyatlar onunla belirlenir. Bu örnekte Bitcoin, ödeme için kabul edilen bir varlıktır. Bir varlığın ödeme için kabul edilmesi, onu otomatik olarak hesap birimi yapmaz.

2. Bir ağ çok küçük birimleri destekliyor, ancak böyle bir birimi göndermenin işlem ücreti ödemenin kendisinden daha fazla. Hangi özellik güçlü ve hangi pratik sorun devam ediyor?
   Küçük ödeme örneğini kontrol edin

   Bölünebilirlik güçlüdür. Pratik sınır taşınabilirliktir: Bu tutarı kabul edilebilir bir maliyetle transfer edebilir misiniz? Küçük bir birim, küçük bir ödemenin ekonomik olacağını garanti etmez; gerçek ücreti ve ödeme yöntemini karşılaştırın.

3. Uygulamanız bir Bitcoin bakiyesi gösteriyor, ancak anahtarları uygulamanın işletmecisi tutuyor ve para çekme işlemlerini askıya alabiliyor. Bitcoin'in arz üst sınırı bu riski ortadan kaldırır mı?
   Saklama örneğini kontrol edin

   Hayır. Arz kuralı, işletmecinin ödeme gücünü garanti etmez veya size imzalama kontrolü vermez. Para çekme taleplerini yerine getirme sözüne bağımlısınız. Protokolün özellikleri ile bir varlığı nasıl tuttuğunuz ayrı konulardır.

Şimdi bir para biçimi seçin ve onun güçlü bir yönünü, bir sınırlamasını ve güvenmeniz gereken bir şeyi söyleyin. Açıklamalara ihtiyaç duyduysanız onları kapatın ve tekrar deneyin.

Kaynaklar ve ek okumalar

• Bank of England: Modern ekonomide para—bir giriş — merkez bankası banknotları, banka mevduatları ve yükümlülükler.
• Bank of England: Modern ekonomide para yaratımı — mevduatlar, borç verme ve sınırlamalar.
• World Gold Council: Yer üstündeki altın stoku — protokol tarafından uygulanan bir arz sınırından farklı olarak fiziksel stoka ilişkin sektör tahminleri.
• Bitcoin.org: İhraç kuralları — yeni Bitcoin'in dolaşıma nasıl girdiği.
• Bitcoin.org: Herkese açık işlem geçmişi — doğrulamanın neden gizlilik anlamına gelmediği.
• Bitcoin.org: Pratik sınırlar — saklama, onaylar ve fiyat dalgalanması.
• Bitcoin geliştirici sözlüğü: Çoğunluk saldırıları — madencilik gücünün kontrolünün onayları nasıl engelleyebileceği.